Historia parafii

Kościół i klasztor reformatów w Szamotułach

W latach 1324-1513, w miejscu gdzie współcześnie znajduje się kościół, funkcjonował murowany zamek należący do możnego rodu dziedziców Świdwa – Szamotulskich, dlatego miejsce to nosi nazwę etnograficzną: Świdlin. W latach 1514-1674 dziedzicami tego zamku i włości byli: Górkowie, Rokossowscy, Kostkowie i Łąccy (Kronika parafialna). To właśnie Jan Korzbok Łącki sprowadził do Szamotuł zakonników, prawdopodobnie w 1675 r. ,,darując im pewną sumę na budowę oraz zamek dawny w ciągu czasu częściowo zrujnowany z przylegającą ziemią na klasztor, ogród wygodny, dostatni” (Kronika reformatów szamotulskich).

Kościół został przebudowany z dawnego zamku Świdwów, natomiast konwent szamotulski pw. Świętego Krzyża został erygowany (założony) w 1676 przez Jana Korzbok Łąckiego, starostę nakielskiego, potem kasztelana kaliskiego. (Kronika reformatów szamotulskich). W 1682 r. poświęcono klasztor i kościół, w którym chowano okoliczną szlachtę (Chlebowski B., Walewski W., 1890). Konsekracja kościoła odbyła się dnia 26 kwietnia 1699 r. a dokonał jej ks. Hieronim Wierzbowski, biskup fesseński, sufragan poznański, natomiast ks. prof. Józef Nowacki, wskazuję datę konsekracji na rok 1682 r. (Nowacki J., 1964).
W 1839 r., wprowadzone ustawy kasacyjne zaborców zlikwidowały zakony, wówczas zabudowania klasztorne w Szamotułach przeznaczono na szkołę miejską, później na cele wojskowe, natomiast kościół służył do celów pomocniczych kościoła parafialnego pokolegiackiego w Szamotułach (Kronika parafialna). W czasie pierwszej wojny światowej odprawiano w nim nabożeństwa dla wojska, a w okresie międzywojennym dla młodzieży.

W latach: 1939-45 Niemcy zabudowania poklasztorne wykorzystywali na magazyny wojskowe, natomiast po wojnie przeznaczono je na mieszkania.
Kościół był nieczynny aż do 1962 r., dopiero w 1963 r. uruchomiony jako kościół szkolny dla młodzieży. Kuria Arcybiskupia powołała ks. Franciszka Nowackiego, w dniu 1 sierpnia 1963 r., na wikariat w Szamotułach z obowiązkiem rezydencji przy kościele filialnym Świętego Krzyża. Arcybiskup Antoni Baraniak ustanowił go w dniu 1 września 1963 r. rektorem kościoła Świętego Krzyża w Szamotułach i polecił mu zorganizować tam parafię (Banaszak M., 1980), którą utworzono w 1972 r.